سوره دهر سندى بزرگ بر فضيلت اهل بيت پيامبر(ص)

ابـن عباس مى گويد : حسن و حسين (ع) بيمار شدند ، پيامبر (ص) با جمعى ازياران به عيادتشان آمدند و به على (ع) گفتند : اى ابوالحسن ! خوب بود نذرى براى شفاى فرزندان خود مى كردى !
عـلـى (ع) و فـاطـمه (ع) و فضه كه خادمه آنها بود نذر كردند كه اگر آنها شفا يابند سه روز روزه بگيرند.
چيزى نگذشت كه هر دو شفا يافتند . در حالى كه از نظر مواد غذائى دست خالى بودند ، على (ع) سه من جو قرض نمود و فاطمه (ع) يك سوم آن را آرد كرد و نان پخت . هنگام افطار سائلى بر در خانه آمـد و گفت : السلام عليكم اهل بيت محمد (ص) ! سلام بر شما اى خاندان محمد ! مستمندى از مستمندان مسلمين هستم غذائى به من بدهيد .
آنها همگى مسكين را بر خود مقدم داشتند و سهم خود را به او دادند و آن شب جز آب ننوشيدند .
روز دوم را هـمچنان روزه گرفتند و موقع افطار وقتى كه غذائى را آماده كرده بودند ( همان نان جـويـن ) يـتـيمى بر در خانه آمد آن روز نيز ايثار كردند و غذاى خود رابه او دادند . بار ديگر با آب افطار كردند و روز بعد را نيز روزه گرفتند .
در سـومـيـن روز اسـيرى به هنگام غروب آفتاب بر در خانه آمد باز سهم غذاى خود را به او دادند . هنگامى كه صبح شد على (ع) دست حسن و حسين (ع) را گرفته بود و خدمت پيامبر (ص) آمدند هـنگامى كه پيامبر (ص) آنها را مشاهده كرد ديد از شدت گرسنگى مى لرزند ! فرمود: اين حالى را كـه در شـما مى بينم براى من بسيار گران است . سپس برخاست و با آنها حركت كرد هنگامى كه وارد خـانه فاطمه (ع) شد ديد در محراب عبادت ايستاده . در حالى كه از شدت گرسنگى شكم او به پشت چسبيده و چشمهايش به گودى نشسته پيامبر (ص) ناراحت شد . در همين هنگام جبرئيل نازل گشت و گفت :اى محمد! اين سوره را بگير خداوند با چنين خاندانى به تو تهنيت مى گويد . سپس سوره هل اتى را بر او خواند .                                                                                                           
آنـچـه را در بـالا آورديم شرح حديثى است كه با كمى اختصار در الغدير آمده است و در همان كتاب از 34 نفر از علماى معروف اهل سنت نام مى برد كه اين حديث را در كتابهاى خود آورده اند .                          به اين ترتيب روايت فوق از رواياتى است كه در ميان اهل سنت مشهور بلكه متواتر است .
و امـا عـلـماى شيعه همه اتفاق نظر دارند كه اين هيجده آيه يا مجموع اين سوره در ماجراى فوق نازل شده است و همگى بدون استثنا در كتب تفسير ياحديث روايت مربوط به آن را به عنوان يكى از افتخارات و فضائل مهم على (ع) وفاطمه زهرا و فرزندانشان (ع) آورده اند.

پاداش عظيم ابرار

در آيـات گـذشـتـه بـعـد از آن كـه انـسـانها را به دو گروه شاكر و كفور يا شكرگزار و كـفـران كننده تقسيم كرد ، اشاره كوتاهى به مجازات و كيفر سخت كفران كنندگان آمده بود . در ايـنـجا به سراغ پاداشهاى شكرگزاران و ابرار مى رود و نكات جالبى در اين زمينه يادآورى مى كند . نخست مى فرمايد : به يقين ابرار (ونيكان ) از جامى مى نوشند كه با عطر خوشى آميخته است . ان الا برار يشربون من كاس كـان مزاجهـا كـافورا
آيـه فـوق نشان مى دهد كه اين شراب طهور بهشتى بسيار معطر و خوشبو است كه هم ذائقه از آن لذت مى برد و هم شامه .
سپس به سرچشمه اى كه اين جام شراب طهور از آن پر مى شود اشاره كرده مى افزايد : از چـشمه اى كه بندگان خاص خدا از آن مى نوشند و از هرجا بخواهند آن را جارى مى سازند ! عينا يشرب بهـا عبـاد اللّه يفجرونهـا تفجيرا
آرى ! ايـن چـشمه شراب طهور چنان در اختيار ابرار و عباداللّه است كه هرجا اراده كنند از همانجا سـر بـرمى آورد و جالب اين كه درحديثى از امام باقر (ع) نقل شده كه در توصيف آن فرمود : اين چـشـمـه اى اسـت در خـانـه پيغمبر اسلام (ص) كه از آنجا به خانه ساير پيامبران و مؤمنان جارى مى شود .
آرى ! هـمـان گونه كه در دنيا چشمه هاى علم و رحمت از خانه پيامبراكرم (ص) به سوى بندگان خـدا و نـيكان سرازير مى شود ، در آخرت كه تجسم بزرگى از اين برنامه است چشمه شراب طهور الـهـى از هـمـين بيت وحى مى جوشد و شاخه هاى آن به خانه هاى مؤمنان سرازير مى گردد ! و با نوشيدن از اين شراب هرگونه اندوه و ناراحتى و ناخالصى را از درون جان خود مى شويند .
در آيـات بعد به ذكر اوصافى اعماق كه ابرار و عباداللّه دارند ، پرداخته و با ذكر پنج وصف دليل استحقاق آنها را نسبت به اين همه نعمتهاى بى مانند توضيح داده ، مى فرمايد : آنها به نذر خود وفا مى كنند يوفون بالنذر
و از روزى كه شر و عذابش گسترده است بيمناكند . ويخـافون يوما كان شره مستطيرا
ترس آنها از شر آن روز بزرگ اشاره به ايمانشان به مسئله معاد و احساس مسؤوليت شديد در برابر فرمان الهى است .
سپس به ذكر سومين عمل شايسته آنها پرداخته و مى گويد : وغذاى (خود) را با اين كه به آن علاقه (و نياز) دارند به مسكين و يتيم و اسيرمى دهند  ويطعمون الطعـام على حبه مسكينا ويتيما واسيرا
اطـعام كردن آنها ساده نيست ! بلكه توام با ايثار در هنگام نياز شديد است و از سوى ديگر اطعامى است گسترده كه انواع نيازمندان را ازمسكين و يتيم و اسير شامل مى شود و به اين ترتيب رحمتشان عام و خدمتشان گسترده است .
ضمنا از آيه فوق به خوبى استفاده مى شود كه يكى از بهترين اعمال اطعام محرومين و نيازمندان اسـت . نـه تـنـهـا نـيـازمندان مسلمان كه اسيران بلاد شرك نيز تحت پوشش اين دستور اسلامى قرارگرفته اند . تا آنجا كه اطعام آنها يكى از كارهاى برجسته ابرار شمرده شده است .
اين آيه چهارمين عمل برجسته ابرار را اخلاص مى شمرد و مى فرمايد : ما شـمـارا تـنها به خاطر خدااطعام مى كنيم و هيچ پاداش و سپاسى ازشمانمى خواهيم . انمانطعمكم لوجه اللّه لا نريد منكم جزا ولا شكورا
اين برنامه منحصر به مساله اطعام نيست كه تمام اعمالشان مخلصانه و براى ذات پاك خداوند است و هيچ چشم داشتى به پاداش مردم و حتى تقدير و تشكر آنها نيست و اصولا در اسلام ارزش عمل به خـلوص نيت است . وگرنه اعمالى كه انگيزه هاى غيرالهى داشته باشد هيچ گونه ارزش معنوى و الهى ندارد .
و در آخرين توصيف ابرار مى فرمايد : ما از پروردگارمان خائفيم از آن روز كه عبوس و سخت است انا نخـاف من ربنـا يوماعبوسا قمطريرا
تـعـبـير از روز قيامت به روز عبوس ( سخت ) با اين كه عبوس از صفات انسان است و به كسى مـى گـويـنـد كه قيافه اش را درهم كشيده ، به خاطر تاكيد بر وضع وحشتناك آن روز است . يعنى آنقدر حوادث آن روز سخت و ناراحت كننده است كه نه تنها انسانها در آن روز عبوسند بلكه گوئى خود آن روز نيز عبوس است .
در ايـن آيـه بـه نـتـيجه اجمالى اعمال نيك و نيات پاكى كه ابرار دارند اشاره كرده و مى فرمايد : خداوند آنان را از شر آن روز نگه مى دارد و آنها را مى پذيرد در حالى كه غرق شادى و سرورند فوقيهم اللّه شر ذلك اليوم ولقيهم نضرة وسرورا
بنابراين اگر در دنيا به خاطر احساس مسؤوليت از آن روز بيمناك بودند خداوند در عوض آنها را در آن روز غرق شادمانى و سرور مى كند .

پاداشهای عظيم بهشتى

بعد از اشاره اجمالى در آيات گذشته به نجات ابرار و نيكان از عذابهاى دردناك روزقيامت و رسيدن آنها به لقاى محبوب ، در اينجا به شرح اين نعمتهاى بهشتى پرداخته و حداقل پانزده نعمت را در طى اين آيات برمى شمرد :
نـخـسـت از مسكن و لباس اين بهشتيان سخن مى گويد و مى فرمايد : در برابر صبرشان بهشت و لباسهاى حرير بهشتى را به آنها پاداش مى دهد وجزيهم بمـا صبروا جنة وحريرا
نـه تـنها در اين آيه كه در آيات ديگر قرآن نيز به اين حقيقت تصريح شده كه پاداشهاى قيامت در مـقـابـل صـبـر و شـكـيـبائى انسان ، صبر در طريق اطاعت ، صبر در برابر معصيت و صبر و استقامت در برابر مشكلات و مصائب است .
مثلا درآيـه 24 سـوره رعد مى خوانيم ، فرشتگان به بهشتيان چنين خوشامد مى گويند :درود بر شما به خاطر صبر و استقامتى كه داشتيد !  سلام عليكم بمـا صبرتم  

                                                                                      برگزیده تفسیر نمونه - جلد پنجم

نوشته شده توسط مرجان در 86/06/25 |